پشت پرده خرید EA؛ چرا عربستان در حال سرمایه گذاری روی صنعت گیم است؟

حتما شما هم در روزهای گذشته، خبر خریده شدن بخش قابل توجهی از سهام کمپانی الکترونیک آرتز توسط صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی (PIF) را شنیده‌اید. چند روز قبل، این قطب بزرگ صنعت بازیسازی، با مبلغ 55 میلیارد دلار به کنسرسیومی از چند کمپانی خصوصی فروخته شد که یکی از آن‌ها همین نهاد PIF بود که زیر نظر دولت عربستان سعودی فعالیت می‌کند. این خبر، بار دیگر بحث‌ها در مورد چرایی سرمایه‌گذاری گسترده عربستان در غول‌های بازیسازی دنیا را داغ کرد. آیا این کشور تنها به دنبال منبع درآمدی برای آینده بدون نفت می‌گردد، یا اهداف بسیار بلندپروازانه‌تری از این اقداماتش دارد؟

سرمایه‌گذاری عظیم عربستان در گیمینگ

دیگر بر کسی پوشیده نیست که سیاست‌های جدید عربستان، بر پایه دوری از درآمد نفت و تولید منابع اقتصادی جدید متمرکز است. به همین دلیل، آن‌ها چند سالیست که سرمایه‌گذاری سنگینی روی چند حوزه مشخص داشته‌اند تا در آینده‌ای نه چندان دور، تبدیل به بزرگ‌ترین اقتصاد غیر نفتی خاورمیانه شوند. اصلی‌ترینِ این حوزه‌ها، شامل مواردی مثل فوتبال، گردشگری، و به طور غیرمنتظره‌ای، گیمینگ، می‌شوند. عربستان یکی از معدود کشورهای منطقه (و شاید حتی جهان) است که سرمایه‌گذاری روی صنعت گیم و مسابقات E-Sports، جزوی از سیاست‌های دولت آن به شمار می‌رود. اما چرا؟ هدف عرب‌ها از این اقدامات چیست؟ در این مقاله از پارسی گیم، به پشت پرده خرید EA توسط عربستان، و همچنین دلیل سرمایه‌گذاری آن‌ها روی سایر غول‌های بازیسازی دنیا، می‌پرازیم.

ماجرا از کجا شروع شد؟

سرمایه‌گذاری عربستان در صنعت بازی‌های ویدیویی، اتفاقی نبود که یک شبه و بدون فکر و برنامه‌ریزی صورت بگیرد. تا سال‌ها، حکومت این کشور در مقیاس کوچک و به طور داخلی، روی این حوزه سرمایه‌گذاری می‌کرد. با این حال، شروع روند فعلی آن‌ها، از سال 2017 به بعد بود. جایی که محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، از طرح موسوم به Vision 2030 خود رونمایی کرد. در این طرح، هدف این بود که زیرساخت‌های اقتصادی کشور به گونه‌ای تقویت شود که تا سال 2030، وابستگی اقتصاد آن‌ها به نفت کاملا قطع شود. سرمایه‌گذاری در صنعت بازی و سرگرمی‌های دیجیتال نیز، بخش مهمی از این طرح آینده‌نگرانه به شمار می‌رفت. در نتیجه، دولت این کشور شروع به افزایش نفوذ و سرمایه خود در بزرگترین شرکت‌های صنعت گیم کرد. این حرکت عمدتا از طریق دو نهاد صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان و همچنین بازوی سرگرمی دولت، یعنی Savvy Games Group صورت گرفته و می‌گیرد.

در سال 2017، عربستان سعودی فعالیت‌های اولیه برای توسعه صنعت گیم در این کشور را به شکل جدی‌تری آغاز کرد. از جمله مهم‌ترین اقدامات آن‌ها، می‌توان به برگزاری رویدادهای E-Sports و برنامه‌های حمایتی گسترده از بازیسازان داخلی اشاره کرد. از سال 2018 به بعد، حکومت بن سلمان شروع به خرید سهام شرکت‌های بزرگ و بین‌المللی صنعت گیم کرد. اتفاقی که تا همین امروز هم ادامه دارد و با قدرت از سمت دولت عربستان دنبال می‌شود.

خرید سهام شرکت‌های بازیسازی بزرگ

همانطور که گفتیم، بخش مهمی از سیاست تمرکز روی صنعت بازی در عربستان را، سرمایه‌گذاری روی شرکت‌های بازیسازی بزرگ جهان و خرید بخشی از سهام آن‌ها تشکیل می‌داد. در نتیجه این سیاست، در سال 2020 و در اوج همه‌گیری کووید بود که دولت این کشور تصمیم به خرید بخشی از سهام سه تا از بزرگترین شرکت‌های ویدیو گیمی جهان گرفت. در آن زمان، حدود 3.5 درصد از سهام سه شرکت اکتیویژن بلیزارد، الکترونیک آرتز و Take-Two توسط عربستان سعودی تصاحب شد. با این حال، این تازه شروع کار بود.

در سال 2022 نهاد Savvy Games به عنوان بازوی سرمایه‌گذاری دولت عربستان در حوزه سرگرمی‌های دیجیتال، آغاز به کار کرد. گزارشات حاکی از این هستند که بودجه اولیه این نهاد، چیزی حدود 38 میلیارد دلار بوده که تمام آن قرار بوده برای خرید سهام شرکت‌های بازیسازی مختلف خرج شود. نتیجه این کار، خرید حدود 6 درصد از سهام شرکت نینتندو بود که البته بعدا به مرور افزایش پیدا کرد. در همین بین، چندین استودیو بزرگ و کوچک نیز در خاک خود عربستان تاسیس شدند و از دولت کمک مالی دریافت کردند.

کار عربستان اما به همینجا ختم نشد. آن‌ها در سال 2023 شرکت Scopely را با مبلغ حدودا پنج میلیارد دلار تصاحب کردند. این استودیو متخصص ساخت بازی‌های موبایلی بوده و بازی معروف مونوپولی از ساخته‌های آن‌هاست. در این سال، عربستان سهام خود را در نینتندو به قدری افزایش داد که تبدیل به یکی از سهامداران عمده این شرکت ژاپنی شد. علاوه بر آن، شاهد سرمایه‌گذاری یک میلیاردی دولت این کشور روی شرکت Embracer Group و استودیوهای زیرمجموعه فراوان آن بودیم. از دیگر شرکت‌های ویدیو گیمی که عربستان در آن‌ها سهامدار است، می‌توان به کپکام، SNK، Steer Studios و Nexon اشاره کرد. این اسامی مطمئنا در آینده‌ای نزدیک، بیشتر و بیشتر خواهد شد.

خرید EA توسط عربستان

کمپانی الکترونیک آرتز، سازنده و ناشر سری بازی‌های معروفی مثل FC، Battlefield، Need For Speed و ده‌ها آی‌پی بزرگ و کوچک دیگر، حالا زیر پرچم عربستان سعودی و چند شرکت خصوصی دیگر قرار دارد. عربستان تا قبل از این بخشی از سهام EA را در اختیار داشت اما حالا به طور رسمی به همراه چند شرکت دیگر، مثل سیلور لیک پارتنرز و همچنین شرکت سرمایه‌گذاری متعلق به جرد کوشنر (داماد دونالد ترامپ)، به طور کنسرسیومی مالک این غول بازیسازی جهان هستند.

اما تصاحب EA توسط عربستان و تبدیل آن به یک شرکت خصوصی، چه تاثیری بر صنعت گیم خواهد داشت؟ گرنت تیلور هیل از رسانه مطرح اینسایدر گیمینگ، تحلیل جالبی از این اتفاق دارد. به گفته او، مالکیت خصوصی بر EA، می‌تواند مسبب تعدیل نیروهای گسترده و تعطیلی چند استودیو زیرمجموعه این شرکت شود. اتفاقی که البته همین اواخر نیز برای این شرکت رخ داده بود و ضربات جبران‌ناپذیری به ساختار کلی شرکت وارد کرد و موجب کنسل شدن پروژه‌های زیادی مثل بازی Black Panter شد. البته برخی دیگر از تحلیلگران دید مثبت‌تری به این اتفاق دارند. به گفته آن‌ها، با توجه به خصوصی شدن شرکت، دیگر خواسته‌ها و علایق سهامداران بر روند تولید پروژه‌ها و استراتژی‌های آینده این کمپانی تاثیری نخواهد داشت. حدس زده می‌شود که چنین اتفاقی می‌تواند باعث آزادی عمل بیشتر استودیوهای زیرمجموعه این شرکت در توسعه پروژه‌هایشان شود. اگرچه هنوز برای هر نتیجه‌گیری‌ای بسیار زود است.

اما در نهایت هدف از خرید الکترونیک آرتز توسط سعودی‌ها چه بوده است؟ مطمئنا بخشی از آن به علت سودآوری و درآمدزایی چشم‌گیر این کمپانی، به لطف فروش عالی هر ساله بازی‌هایی مثل FC یا فیفا سابق است. با این حال، صرفا این درآمد نسبت به پولی که عربستان از فروش نفت و سایر تجارت‌هایش کسب می‌کند، آنقدرها هم به چشم نمی‌آید. بنابراین باید هدف یا اهداف دیگری از این خرید، و در کل سرمایه‌گذاری گسترده سعودی‌ها در اغلب غول‌های حوزه گیمینگ، در کار باشد. در حال حاضر می‌توان با توجه به شواهد و قرائن، دو هدف به خصوص و کلان را برای این اقدامات دولت عربستان متصور شد. اول، تبدیل شدن به قطب ورزش‌های الکترونیکی یا E-Sports در جهان، و دوم، تغییر دید مردم جهان نسبت به عربستان و همچنین تاثیرگذاری روی فرهنگ عامه مردم دنیا. در ادامه به بررسی جداگانه هر کدام از این دو امر می‌پردازیم.

سرمایه‌گذاری گسترده روی E-Sports

توجه عربستان بر ورزش‌های محبوب دنیا، موضوع عجیب و جدیدی نیست. علاوه بر تحول زیرساخت‌های ورزشی عربستان در سالیان اخیر و توجه ویژه به لیگ فوتبال داخلی، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی این کشور به طور بین‌المللی نیز در ورزش سرمایه‌گذاری کرده است. از خرید باشگاه فوتبال نیوکاسل در لیگ انگلستان و ایجاد تورنومنت اختصاصی گلف خود گرفته تا به دست آوردن میزبانی جام جهانی فوتبال، همگی جزو اقدامات عربستان برای تبدیل شدن به قطب ورزشی جدید دنیا هستند. با این حال، بر خلاف بسیاری از کشورهای جهان، حتی سرزمین‌های توسعه‌یافته و جهان اولی، توجه ویژه‌ای هم به ورزش‌های الکترونیکی دارد.

ورزش‌های الکترونیکی که با نام E-Sports نیز شناخته می‌شوند، به عقیده بسیاری، آینده دنیای ورزش هستند. جایی که به جای فعالیت بدنی و فیزیکی، ورزشکاران مهارت خود را در دنیای بازی‌های ویدیویی به چالش می‌کشند. این حوزه ورزشی هر ساله پیشرفت بیشتری می‌کند و پرمخاطب‌تر می‌شود. بنابراین منطقی به نظر می‌رسد اگر عربستان بخواهد از همین حالا جای پایش را در این حوزه سفت کند. خرید شرکت الکترونیک آرتز، به عنوان کمپانی که بازی‌های زیادی مثل FC را در بین رشته‌های رسمی و پرطرفدار E-Sports دارد، می‌تواند این استراتژی عربستان را بیش از پیش تقویت کند. جورج آزبورن از BBC در اینباره می‌نویسد: «خبر خرید EA توسط عربستان، موضوع بزرگیست. EA شرکت ایده‌آلی برای افزایش نفوذ عربستان در صنعت بازی‌های ویدیویی و ورزش‌های الکترونیکی است.»

به نظر می‌رسد همانطور که اروپا از گذشته دور، خود را به عنوان مهد فوتبال حرفه‌ای تثبیت نموده، عربستان هم به دنبال این است که در آینده‌ای نزدیک، تبدیل به قطب E-Sports در تمام جهان شود. برای نمونه، در اوایل تابستان همین امسال بود که دومین دوره جام جهانی ورزش‌های الکترونیکی در این کشور برگزار شد و توجهات بسیاری را نیز به خود جلب کرد. در نمونه‌ای دیگر، کمیته جهانی المپیک نیز سال گذشته با ایجاد المپیک مخصوص E-Sports موافقت کرد و از همان زمان گفته می‌شود که این رویداد به احتمال بالا در عربستان برگزار گردد. همه این‌ها نشان می‌دهد که سعودی‌ها تا چه حد در این مورد جدی هستند و اینکه خرید EA تا چه حد برای این استراتژی آن‌ها حیاتی بوده است.

تلاش برای کسب درآمد یا تبلیغ ایدئولوژی؟

مورد دیگری که کمتر کسی به آن می‌پردازد، تاثیریست که اقدامات اخیر عربستان در صنعت گیم، ممکن است بر فرهنگ مردم تمام نقاط جهان داشته باشد. این روزها دیگر ویدیو گیم یک تفریح عادی و مختص به کودکان نیست. به گواه بسیاری از کارشناسان، بازی‌های ویدیویی عملا تبدیل به یک رسانه شده‌اند و درست مثل هر رسانه دیگری، قابلیت تاثیرگذاری روی فرهنگ عامه و تبلیغ ایدئولوژی‌های خاصی را دارند. این امر، بستر ایده‌آلی برای حاکمان عربستان سعودی ایجاد می‌کند که بخواهند ایدئولوژی خود را در سطح وسیع و جهان‌شمولی به گوش و چشم مردم دنیا برسانند.

همانطور که احتمالا می‌دانید، دید امروز جهان نسبت به عربستان سعودی چندان مثبت نیست. اگرچه وضع مثل ده سال پیش نیست، اما هنوز هم بسیاری از مردم دنیا این کشور را به چشم سرزمینی پر از محدودیت و نقض حقوق بشر می‌دانند که مخالفانش را اعدام کرده و آزادی بیان در آن معنی ندارد. بن سلمان واضحا اعلام کرده که در طرح Vision 2030، هدفش اصلاح این دیدگاه در بین مردم جهان است.

آزبورن که پیش‌تر به او اشاره کردیم، معتقد است اقدامات کلانی که صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان و Savvy Games در صنعت ویدیو گیم انجام داده‌اند، جدیدترین حرکت مقامات سعودی برای ارائه روایت خود و تغییر دیدگاه مردم جهان نسبت به این کشور است.  او می‌نویسد: «فرض کنید مادری به فروشگاه می‌رود و یک نسخه از بازی EA Sports FC را برای فرزندش تهیه می‌کند. این مادر و فرزند به اهداف ژئوپلیتیک این محصول و اینکه سرمایه‌گذارانش چه کسانی هستند، فکر نمی‌کنند. آن‌ها فقط می‌خواهند سرگرم شوند. و این جایی است که نبوغ سعودی‌ها خود را نشان می‌دهد؛ جایی که می‌خواهند با عجین کردن کشورشان با سرگرمی، دید تازه‌ای خود و ایدئولوژی‌شان ارائه دهند. آن‌ها می‌دانند که بازی‌های ویدیویی تاثیر فرهنگی زیادی دارند. با خرید شرکت‌هایی مثل EA، آن‌ها می‌توانند آرمان‌ها و ایدئولوژی‌شان را در پسِ بازی‌های محبوب قرار دهند.»

تاثیر عربستان بر آینده گیمینگ

عربستان در حال حاضر با خرید EA و داشتن سهام عمده بسیاری دیگر از شرکت‌های حوزه ویدیو گیم، در موقیت استراتژیکی قرار دارد. آن‌ها اکنون نفوذ گسترده‌ای در بسیاری از سودآورترین شرکت‌های ساخت و انتشار بازی دارند. برخی معتقدند که چنین قدرتی می‌تواند حتی باعث این شود که علاوه بر ساخت بازی، عربستان به سراغ تولید سخت‌افزارهای گیمینگ مثل کنسول‌ها و لوازم جانبی آن‌ها نیز برود. چنین قدرت عظیمی، می‌تواند معادلات را به کلی تغییر دهد و عربستان را در کنار ژاپن و ایالات متحده آمریکا، تبدیل به یکی از قطب‌ها و بازیگران تعیین‌کننده این صنعت کند.

یک تحلیلگر صنعت گیم در اینباره می‌گوید: «این معامله (خریده شدن EA توسط PIF) گواه دیگری بر این است که عربستان سعودی در استراتژی خود جدی است و ترسی از خرج کردن پولش ندارد. خرید EA بزرگترین بازخرید در تاریخ وال استریست بوده و با سرمایه تازه‌ای که حالا این کمپانی جذب کرده، می‌تواند بیش از پیش رشد کند.»

با توجه به روند فعلی عربستان، به نظر نمی‌رسد که آن‌ها قصد داشته باشند فعلا سرمایه‌گذاری در ویدیوگیم را متوقف و یا حتی کمتر کنند. در واقع، موضوع کاملا برعکس است و خریده شدن شرکت‌های دیگری از این حوزه توسط سعودی‌ها، بسیار محتمل به نظر می‌رسد. چیزی که واضح بوده، این است که قطعا تا سالیان آینده اسم این کشور را بسیار بیشتر از قبل در محافل ویدیوگیمی خواهید شنید.

جمع‌ بندی

اگر ده سال پیش می‌گفتیم که روزی عربستان سعودی، کشوری که زمانی بیابانی بیش نبود، حالا در مسیر تبدیل شدن به قطب سرگرمی جهان است، احتمالا به سلامت عقلمان شک می‌کردند. با این حال، سعودی‌ها با داشتن برنامه‌ریزی درست و خرج کردن پولشان طبق همین برنامه، امروزه حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. چه در توسعه گردشگری، چه در ورزش و حالا چه در ویدیوگیم، عربستان تبدیل به الگوی موفقی برای دیگر کشورهای در حال توسعه شده است. کشوری که نه فقط با پول، بلکه با داشتن یک استراتژی درست و آینده‌نگرانه، در حال تبدیل شدن به یک غول سرگرمی بین‌المللی است. حتما نظرات خود را درباره آینده عربستان و تاثیر آن بر صنعت بازی‌های ویدیویی با ما در میان بگذارید.