چرا صدای فن در سیستم کامپیوتر زیاد می‌شود اما دما پایین نمی‌آید؟

احتمالاً برای شما هم پیش آمده که صدای مداوم فن لپ تاپ یا کامپیوتر کلافه تان کند و با شرایطی مواجه شوید که در آن فن با تمام توان می‌چرخد اما وقتی به دمای قطعات نگاه می‌کنید، هیچ تغییری نمی‌بینید. این اتفاق دقیقاً زمانی رخ می‌دهد که زنجیره انتقال حرارت از کار افتاده باشد یعنی فن بیچاره هوا را جابجا می‌کند، اما گرمای تولید شده توسط پردازنده یا کارت گرافیک، راهی برای رسیدن به این جریان هوا پیدا نمی‌کند. اگر این چرخه معیوب را سریع‌تر قطع نکنید، گرمای ماندگار در بدنه می‌تواند به مرور زمان عمر مفید برد اصلی و تراشه‌های حساس سیستم را کم کند و عملاً خنک کننده شما فقط نویز صوتی تولید خواهد کرد. در این مطلب از سری مطالب راهنمای سخت افزار به این سوال پاسخ می‌دهیم که چرا صدای فن در سیستم کامپیوتر می‌شود ولی دما پایین نمی‌آید؟

احتمالا گرما داخل دستگاه حبس شده

وقتی سیستم خنک کننده کارایی اش را از دست می‌دهد، اولین اتفاقی که می‌افتد این است که گرما در فضای داخلی بدنه گیر می‌افتد. این یعنی قطعات حساس در یک محیط داغ شناور می‌شوند. در این حالت، فن‌ها تا جایی که می‌توانند سرعتشان را بالا می‌برند تا هوای تازه را جایگزین کنند اما موانع فیزیکی یا نقص فنی واسطه ها، اجازه این کار را نمی‌دهد. در واقع وقتی می‌گوییم گرما حبس شده، یعنی هوای ساکن اطراف قطعات مثل یک عایق عمل می‌کند و اجازه خروج حرارت را نمی‌دهد. برای حل این مشکل، باید مسیرهای هوایی و سلامت قطعات انتقال دهنده را چک کنید تا این بن بست حرارتی شکسته شود.

انسداد مجاری خروجی هوا توسط گرد و غبار

گرد و غبار و پرزهای معلق در هوا، به مرور زمان پشت منافذ خروجی هیت سینک جمع می‌شوند و سدی محکم می‌سازند. وقتی این مسیرها بسته شوند، هوای داغ راهی به بیرون ندارد و فقط داخل کیس یا بدنه لپ تاپ می‌چرخد. فن در این شرایط برای جبران ماجرا، با دور بالا می‌چرخد و صدای باد زیادی تولید می‌کند اما چون تخلیه هوا انجام نمی‌شود، عملاً هیچ خنک سازی اتفاق نمی‌افتد. این توده غبار گاهی آن قدر فشرده می‌شود که شبیه یک لایه عمل می‌کند و حتی با چرخش سریع فن هم تکان نمی‌خورد و باعث می‌شود دما در همان سطح بحرانی باقی بماند.

خشک شدن خمیر سیلیکون

خمیر سیلیکون محصولی است که گرمای پردازنده را به هیت سینک می‌رساند. وظیفه اصلی این خمیر، پر کردن ریزترین حفره‌های بین این دو سطح است تا هوا بین آن‌ها نماند اما این ماده تاریخ انقضا دارد؛ حرارت مداوم باعث می‌شود خمیر سیلیکون خشک یا پودر شود و خاصیت رسانایی اش را از دست بدهد. نتیجه این می‌شود که پردازنده داغ می‌شود و به فن دستور چرخش سریع می‌دهد اما فن در حال خنک کردن یک قطعه فلزی (ست که اصلاً گرم نشده چون گرما پشت سد سیلیکون خشک شده گیر افتاده و راهی به بیرون ندارد. در این حالت هر چقدر هم فن سریع بچرخد، دمای هسته پردازنده پایین نمی‌آید.

فرسودگی یاتاقان‌های فن

گاهی اوقات مشکل از خود موتور فن است. یاتاقان‌های داخلی فن وقتی فرسوده می‌شوند، اصطکاک و لرزش زیادی ایجاد می‌کنند که صدای ناهنجاری به گوش می‌رساند. در این وضعیت شاید فکر کنید فن دارد با تمام قدرت کار می‌کند اما واقعیت این است که به خاطر لنگ زدن محور یا گیر کردن یاتاقان، دور واقعی فن بسیار پایین‌تر از مقداری است که سیستم نیاز دارد. بخش زیادی از برق مصرفی فن در اینجا به جای چرخاندن پره ها، صرف غلبه بر اصطکاک یاتاقان‌های خراب می‌شود و به صورت صدا و لرزش هدر می‌رود. در نتیجه، باد کافی برای خنک کردن شیارهای هیت سینک تولید نمی‌شود.

شرایط محیطی و جلوگیری از خنک شدن قطعات

محیطی که دستگاه در آن قرار دارد، به اندازه قطعات داخلی در کنترل دما نقش دارد. اگر هوای اطراف منافذ ورودی و خروجی نتواند به درستی جابجا شود، کل فرآیند خنک سازی با مشکل مواجه می‌شود. حتی اگر فن‌های شما کاملاً نو و سالم باشند، قرار گرفتن در یک محیط گرم یا بسته باعث می‌شود هوای داغ تخلیه نشود. دستگاه باید فضایی داشته باشد که هم زمان هم هوای خنک بمکد و هم هوای داغ را بیرون بدهد. اگر هوایی که فن به داخل می‌کشد خودش داغ باشد یا راه خروج تنگ شود، فن با حداکثر توان می‌چرخد اما دما تکان نمی‌خورد چون عملاً هوای خنکی در کار نیست.

به عنوان گذاشتن لپ تاپ روی فرش، پتو یا تخت خواب یکی از بدترین کارهای ممکن است. الیاف نرم این سطوح باعث می‌شوند پایه‌های زیر لپ تاپ در آن‌ها فرو بروند و تمام منافذ ورودی هوا که معمولاً زیر دستگاه هستند، کاملاً بسته شوند. در این وضعیت فن برای مکیدن هوا به شدت تحت فشار قرار می‌گیرد و صدای زوزه مانندی می‌دهد، اما چون هوایی وارد نمی‌شود، خنک سازی هم اتفاق نمی‌افتد.

مشکلات نرم افزاری و فشار پنهان به پردازنده

همیشه مشکل از سخت افزار نیست، گاهی یک دستور نرم افزاری اشتباه، پردازنده را وادار به کار مداوم و سنگین می‌کند. وقتی سیستم عامل درگیر نرم افزارهای مخرب یا تنظیمات غلط باشد، آن قدر گرما تولید می‌شود که حتی یک فن سالم هم از پس دفع آن بر نمی‌آید. تداخلات نرم افزاری می‌توانند سنسورهای حرارتی را گیج کنند یا پردازنده را حتی در زمان بیکاری هم داغ نگه دارند. شناسایی این بارهای اضافه نرم افزاری به شما کمک می‌کند تا فشار را از روی دوش فن بردارید و اجازه دهید پردازنده کمی استراحت کند و خنک شود. به خصوص بدافزارهای کریپتوجکینگ بدون اجازه شما از قدرت سیستم برای استخراج ارز دیجیتال استفاده می‌کنند و پردازنده را همیشه در حالت ۱۰۰ درصد نگه می‌دارند. این فشار دائمی باعث می‌شود فن همیشه با دور بالا بچرخد و صدا بدهد.

تداخل در تنظیمات BIOS یا Power Management

تنظیمات غلط در بخش مدیریت توان یعنی Power Management یا پروفایل‌های اشتباه فن در بایوس) می‌تواند باعث شود فن بی دلیل و خیلی زود فعال شود. گاهی آپدیت‌های ناقص یا درایورهای مشکل دار، اطلاعات غلطی از سنسورهای حرارتی می‌گیرند و به سیستم گزارش می‌دهند که دما بالا است در حالی که واقعاً این طور نیست. در این شرایط شاید ولتاژ بیش از حد به پردازنده تزریق شود که همین موضوع تولید گرمای غیرطبیعی را به دنبال دارد. در چنین حالتی فن مجبور است برای مقابله با این جهش ولتاژ، با حداکثر سرعت بچرخد.

چطور صدای فن را کم و دما را پایین بیاوریم؟

در این مطلب به این سوال پاسخ دادیم که چرا صدای فن در سیستم کامپیوتر زیاد می‌شود ولی دما پایین نمی‌آید؟ برای این که صدای فن را کم کنید و دمای دستگاه را واقعاً پایین بیاورید، اول از همه باید به فکر سرویس سخت افزاری باشید؛ یعنی گرد و غبار را تمیز کنید و حتماً خمیر سیلیکون را تعویض کنید تا مسیر انتقال حرارت باز شود. در کنار آن، تغییر عادت‌هایی مثل استفاده از لپ تاپ روی سطوح سخت یا استفاده از کول پد و همچنین چک کردن برنامه‌های سنگین در Task Manager می‌تواند به شما در حل این مشکل کمک کند.