آیا پلی استیشن و سونی در حال افول‌اند؟

آینده پلی استیشن در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و دلیل آن چیزی نیست جز تصمیمات غلطی که مدیران این شرکت اتخاذ نموده‌اند. اگر پیگیر اخبار صنعت گیم در ماه‌های اخیر بوده باشید، بدون شک در جریان حواشی که دامن‌گیر برند پلی‌استیشن و بخش گیمینگ سونی شده، هستید. از لغو تولید دیسک‌های بازی تا سال 2028 گرفته تا شایعاتی مبنی بر برچسب قیمتی هزار دلار برای PS6 و سایر تصمیمات مدیریتی اشتباه، که ذره ذره محبوبیت این برند در بین گیمرها را تحلیل برده است.

پلی استیشن در آستانه بحران

تصمیمات اخیر مدیریت پلی‌استیشن به قدری بازتاب منفی در جامعه گیمرها داشته، که با مراجعه به فروم‌های خارجی می‌بینید که برخی از گیمرها حتی تصمیم دارند از این پلتفرم به سمت ایکس باکس کوچ کنند! موضوعی که تا همین یک سال پیش و با توجه به روند سقوطی برند Xbox و محبوبیت بالای کنسول سونی در سراسر دنیا، بسیار بعید به نظر می‌رسد. اما تصمیمات اخیر مدیریت دو شرکت باعث شده تا آینده رقابت در بازار کنسول‌ها دیگر یک‌طرفه به نفع پلی‌استیشن تخمین زده نشود. در این مقاله از پارسی گیم به بررسی دلایل افول پلی استیشن و افت عملکرد سونی در چند وقت اخیر و اینکه تاثیر این اتفاقات بر آینده این برند چگونه خواهد بود، می‌پردازیم.

لایو سرویس‌های کاغذی

اگرچه که صحبت گسترده درباره افت عملکرد سونی و پلی استیشن تنها چند ماه است که آغاز شده، اما آغاز واقعی این روند به اواخر نسل هشتم کنسول‌ها مربوط می‌شود؛ زمانی که جیم رایان، رئیس وقت بخش گیمینگ سونی، سیاستی جدید اتخاذ کرد. در حوالی سال 2020، همزمان با همه‌گیری بیماری کووید 19 و رشد بی‌سابقه صنعت گیم، ترند بازی‌های لایو سرویس در اوج خود قرار داشت. عناوینی مثل فورتنایت، وارزون، پابجی و … در آن دوره پادشاهی می‌کردند و علی‌رغم اینکه به صورت رایگان در دسترس قرار داشتند، اما به لطف پرداخت‌های درون برنامه‌ای خود به درآمدهای کلانی دست پیدا می‌کردند.

این درآمد کلان گوش بسیاری از ناشران بزرگ صنعت گیم را تیز کرد؛ از جمله خودِ سونی. رایان که پتانسیل عظیم عناوین لایو سرویس و چندنفره در بحث درآمدزایی را می‌دید، مثل خیلی دیگر از مدیران صنعت گیم قانع شد که آینده در دست این گونه بازی‌هاست. در نتیجه سیاستی در پلی‌استیشن اتخاذ شد که بسیاری آن را ریشه اغلب اتفاقات ناگوار بعدی که برای این برند رخ داد، می‌دانند؛ یعنی تمرکز حد اکثری روی ساخت بازی‌های لایو سرویس.

پلی‌استیشن همواره به داشتن باکیفیت‌ترین بازی‌های داستانی تک‌نفره در صنعت گیم معروف بوده است. در واقع، هویت اصلی این برند را عناوین داستانی باکیفیتی مانند God of War، Uncharted و The Last of Us تشکیل می‌دادند. اما سیاست جدید مدیریت پلی‌استیشن تقریبا تمام استودیوهای زیرمجموعه این شرکت را ملزم به شروع کار روی حداقل یک پروژه لایو سرویس می‌کرد. در نتیجه شاهد این بودیم که ساخت اسپین‌آف‌های لایو سرویس از مجموعه‌های معروفی مانند God of War، The Last of Us و Horizon آغاز شد. سایر استودیوها نیز کار روی لایو سرویس‌های اورجینال را آغاز کردند.

با این حال، مشکل اصلی اینجا بود که تقریبا تمام استودیوهای سونی، توسعه‌دهندگانی بودند که در ساخت عناوین تک‌نفره تخصص داشتند و در توسعه یک لایو سرویس موفق بی تجربه بودند. در نتیجه، در سالیان اخیر شاهد این بودیم که تقریبا تمام این پروژه‌ها با مشکلات فراوان روند در روند توسعه مواجه شدند و حتی برخی از آن‌ها که به مرحله انتشار نیز رسیدند، مانند Concord و Marathon، چیزی جز شکست برای سونی به ارمغان نیاوردند. این بازی‌ها و سایر پروژه‌های لایو سرویس که پس از سال‌ها توسعه، به خاطر کیفیت پایین کنسل شدند، خسارت مالی عظیمی به سونی و پلی‌استیشن وارد کردند. علاوه بر ضرر مالی، اعتماد بازیکنان به این شرکت نیز خدشه دار شد. پلی‌استیشنی که زمانی نماد کیفیت در دنیای گیم بود، حالا وارد منجلابی از عناوین لایو سرویس بی‌کیفیت شده که مقصر اصلی آن خودش است.

مدیریت آشفته استودیوها

در بخش قبلی اشاره کردیم که پلی‌استیشن استودیوهای زیرمجموعه خود را ملزم به کار روی پروژه‌های لایو سرویس کرد. پروژه‌هایی که واضحا مورد علاقه خود توسعه‌دهندگان نبود و بسیاری از آن‌ها ترجیح می‌دادند روی بازی‌هایی کار کنند که در آن تخصص دارند. اما این فقط یک برگ از دفتر مدیریت افتضاح استودیوهای پلی‌استیشن در سالیان اخیر است.

تاکید گسترده روی ساخت عناوین لایو سرویس و بعدها کنسل کردن آنان به علت کیفیت پایین، باعث شده بود تا بسیاری از استودیوهای سونی در نسل نهم بازدهی سابق خود را نداشته باشند. بسیاری از آن‌ها چندین سال روی پروژه‌هایشان وقت و بودجه صرف کرده بودند اما سونی در نهایت دست رد به سینه‌شان زد. استودیوهایی مانند ناتی داگ، Bend، سانتا مونیکا و… که تا قبل از نسل نهم به شدت پرکار بودند و عناوین باکیفیتی را توسعه می‌دادند، ناگهان وارد سکوت خبری چندین ساله شدند. ناتی داگ و Bend در طول نسل نهم هیچ بازی جدیدی منتشر نکردند و سانتا مونیکا نیز تنها به God of War Ragnarök بسنده کرد. مدت‌ها طول کشید تا طرفداران بالاخره با پروژه بعدی این استودیوهای محبوب آشنا شوند و این اصلا نکته مثبتی برای سونی نبود.

بجز آشفتگی در روند مدیریت پروژه‌ها، سونی در نسل نهم تعدادی از استودیوهای قدیمی و توانمند خود را به دلایل مختلف تعطیل کرد که اصلا به مزاق طرفداران خوش نیامد. بزرگ‌ترین قربانی سونی در این قسمت، Japan Studio بود که یکی از قدیمی‌ترین استودیوهای فرست پارتی پلی‌استیشن محسوب می‌شد. این استودیو خلاق، سابقه کار روی بازی‌های تحسین‌شده‌ای مثل Last Guardian، Shadow of the Colossus و Gravity Rush را داشت و تعطیل شدنش خشم طرفداران قدیمی سونی را برانگیخت. قربانی بزرگ دیگر، Bluepoint Games بود که سابقه ساخت ریمیک Demon’s Souls و Shadow of the Colossus را در کارنامه داشت.

عملکرد ضعیف سونی در مدیریت استودیوهای زیرمجموعه‌اش باعث تعطیلی برخی از آن‌ها و کاهش بازدهی بسیاری دیگر از آنان شد. این موضوع سبب شد تا در نسل نهم، کنسول PS5 انحصاری‌های فرست پارتی بزرگ به مراتب کم‌تعدادتری نسبت به PS4 داشته باشد؛ موضوعی که اصلا مورد استقبال طرفداران قرار نگرفت چرا که بسیاری از خریداران پلی‌استیشن به خاطر همین انحصاری‌ها کنسول سونی را خریداری کردند.

سونی و نفرین نبود رقابت

به جرات می‌توان گفت که یکی از اصلی‌ترین دلایل سونی در بازار ویدیو گیم، داشتن رقبای قدرتمند بود. در زمان پلی‌استیشن 1 و 2، نینتندو و سگا رقبای اصلی این برند بودند که جای پای محکمی در بازار داشتند. با این حال، سامورایی‌ها در محدودیت ستاره شدند و برای رقابت با این دو غول بازار کنسول‌ها به شدت خود را تقویت کردند. با این حال تا پیش از آغاز نسل هفتم کنسول‌ها، امپراطوری سگا سقوط کرده و نینتندو هم از رقابت مستقیم با پلی‌استیشن کناره‌گیری کرده بود. این شرایط باعث شد تا سونی اصطلاحا کار را شل بگیرد و روحیه رقابت‌طلبی خود را کمی از دست بدهد.

نتیجه این سیاست، برخواستن ایکس باکس و خودنمایی این برند نوظهور بود که پلی‌استیشن را به چالش کشید. اگرچه مایکروسافت با ایکس باکس اورجینال به توفیق خاصی دست نیافت، اما انتشار Xbox 360 با افت مقطعی سونی همزمان شد تا یک رقیب جدید و خطرناک برای غول ژاپنی ظهور کند. با این همه، شیب سقوط پلی‌استیشن طولانی نبود و این کمپانی توانست خیلی زود اوضاع را تغییر دهد و PS3 را در پایان نسل هفتم عاقبت به خیر کند. چند سال بعد و در نسل هشتم کنسول‌ها، ایکس باکس وان یک فاجعه بود اما سونی خود را برای یک رقابت بزرگ آماده کرده بود همین سبب شد تا این شرکت تا سال‌ها در بازار یکه‌تازی کند.

اما همانطور که یک اصل معروف در اقتصاد می‌گوید، عدم وجود رقابت در نهایت به بازار و بازیگر اصلی آن صدمه می‌زند. پلی‌استیشن که در نسل نهم از نابودی تدریجی ایکس باکس اطمینان حاصل کرده بود، تلاش‌های خود برای رقابت را کاهش داد. هر چه نباشد، ژاپنی‌ها از سلطه خود بر روی بازار اطمینان حاصل کرده بودند و دیگر نیازی به تلاش سفت و سخت نمی‌دیدند.

اعتماد به نفس کاذب سونی تا حدی پیش رفت که این کمپانی تصمیم به انتشار عناوین سابقا انحصاری خود برای سایر پلتفرم‌ها مثل PC گرفت. سونی که خود را در بازار بی‌رقیب می‌دید، با انجام این اقدام و سایر اقداماتی که در این مقاله به آن‌ها اشاره می‌شود، عملا موضع پلی‌استیشن را در صنعت گیم ضعیف کرد. در حالی که این پلتفرم به بازی‌های انحصاری باکیفیت و ابدی خود مشهور بود، طرفداران قدیمی این برند می‌دیدند که آن بازی‌ها حالا برای دیگر پلتفرم‌ها نیز عرضه می‌شود. از آنجا که بسیاری از خریداران PS5 به خاطر انحصاری‌ها سمت این پلتفرم آمده بودند، چنین سیاستی نارضایتی‌های زیادی برانگیخت. با این حال سونی خود را بی‌رقیب می‌دید و انگار نگران هیچ چیز نبود.

چیزی که واضح بود، این است که ظاهرا ژاپنی‌ها از اتفاقات نسل هفتم درس نگرفته بودند. آن‌ها فکر می‌کردند بی‌رقیب‌اند و به همین خاطر روحیه رقابت‌طلبی و پیشرفت‌طلبی سفت و سخت خود را از دست دادند. در نتیجه، ناراحتی طرفداران آرام آرام افزایش یافت و بازار به طور ناخودآگاه آماده این شده که بار دیگر به پلی‌استیشن پشت کند. خصوصا اینکه شاهد ظهور یک بازیگر جدید به نام استیم ماشین هستیم. سخت‌افزاری که با وعده ترکیب کردن تجربه پی‌سی‌گیمینگ و بازی با کنسول‌های خانگی، توجهات زیادی را به خود جلب کرده. از طرفی به نظر می‌رسد که ایکس باکس تحت مدیریت جدید خود نیز در حال احیا شدن است و این کمپانی با اقدامات اخیرش (که جلوتر به طور خلاصه به آن‌ها خواهیم پرداخت) توانسته دوباره دل طرفداران قدیمی خود را به دست آورده و امیدها را به آینده ردموندی‌ها افزایش دهد.

خیانت به بازی‌های فیزیکی

تصمیمی که باعث شد میزان نارضایتی‌ها از عملکرد سونی در سالیان اخیر بیشتر دیده شود، لغو پشتیبانی این شرکت از دیسک‌های بازی بود. چند ماه قبل بود که ژاپنی‌ها در بیانیه‌ای رسمی اعلام کردند که از آغاز سال 2028، دیگر هیچ بازی جدیدی به صورت دیسک فیزیکی برای کنسول‌های پلی‌استیشن منتشر نخواهد شد؛ موضوعی که به معنای مرگ بازی‌های فیزیکی و ورود کامل به عصر دیجیتال می‌شد.

با اینکه اغلب گیمرها در سراسر دنیا بازی‌ها را به صورت دیجیتالی خریداری می‌کنند، اما اطلاعات نشان می‌دهد که هنوز هم حدود 20 درصد کاربران پلی‌استیشن دیسک‌های فیزیکی را ترجیح می‌دهند. این یعنی یک جامعه بازیکنان چند میلیون نفری که سونی تصمیم گرفت به آن‌ها پشت کند. چنین تصمیمی از سمت غول ژاپنی نه‌تنها انتقادات طرفداران قدیمی این پلتفرم را به شدت برانگیخت، بلکه باعث واکنش منفی برخی کارشناسان صنعت و بازیسازان قدیمی نیز شد.

همزمان با این تصمیم، مدیریت جدید ایکس باکس با هدایت آشا شارما، با زیرکی به احتمال ادامه پشتیبانی کنسول نسل بعدی این شرکت از دیسک‌های فیزیکی اشاره کرد تا عرصه را برای سونی تنگ‌تر کند. علی‌رغم این موضوع و کمپین‌های اعتراضی طرفداران، سونی از تصمیمش کوتاه نیامد. تصمیمی که می‌تواند در آینده نه‌چندان دور، یقه ژاپنی‌ها را بگیرد و بهانه‌ای برای پیش‌روی رقبایش شود.

پلی‌استیشن هزار دلاری

اگر بخواهیم منصف باشیم، نمی‌توان این مورد را مستقیما تقصیر خود سونی دانست. همانطور که احتمالا خبر دارید، مدتی‌ست که حوزه سخت‌افزار در صنعت گیم وارد یک بحران عظیم و جهانی شده است. استفاده از فناوری‌هایی مثل رم، کارت گرافیک و حافظه‌های ذخیره‌سازی SSD در صنعت هوش مصنوعی افزایش قابل توجهی یافته و همین باعث شده تا عرضه این قطعات در بازار کاهش چشمگیری پیدا کند؛ کاهشی که مستقیما باعث افزایش چند برابری قیمت این قطعات شده است.

به خاطر همین افزایش قیمت قطعات مختلف، کارشناسان و تحلیلگران زیادی برآورد کرده‌اند که کنسول آینده پلی استیشن یعنی PS6، به احتمال زیاد حدود 1000 دلار قیمت خواهد داشت. این موضوع تقصیر سونی نیست اما وقوعش می‌تواند طرفداران این برند را حسابی دل‌سرد کند. مبلغ 1000 دلار برای یک کنسول بازی حتی برای شهروندان کشورهای پیشرفته و پردرآمد هم رقم بسیار بالاییست؛ چه برسد به سایر نقاط جهان. به همین دلیل، سونی به خوبی می‌داند که اگر بخواهد روی PS6 ضرر ندهد و کنسول را با قیمت واقعی‌اش به فروش برساند، به احتمال بسیار زیاد مورد خشم مصرف‌کنندگان قرار خواهد گرفت؛ هر چند که چاره دیگری هم ندارد.

اگرچه برچسب قیمتی کنسول بعدی سونی هنوز اعلام نشده، اما از همین حالا می‌توان دید که طرفداران ناراحتی‌شان از قیمت نجومی مورد انتظار را ابراز می‌کنند. حتی برخی از مصرف‌کنندگان پیشنهاد کرده‌اند که عرضه کنسول‌های نسل دهم برای مدتی به تعویق بیفتد تا شرایط بازار بهبود یابد. گزینه‌ای که البته بسیار بعید است سونی و مایکروسافت آن را انتخاب کنند.

ضربه کاری کوجیما به پلی استیشن

در نهایت می‌رسیم به جدیدترین دسته‌گلی که مدیریت پلی‌استیشن به آب داده است. چند روز پیش بود که در خبری غیرمنتظره و شوکه‌کننده، هیدئو کوجیما، بازیساز افسانه‌ای و رئیس استودیو کوجیما پروداکشنز، به طور رسمی اعلام کرد که به همکاری خود با سونی پس از نزدیک به یک دهه پایان می‌دهد. در حالی که کوجیما و استودیواش قرار بود بازی جاه‌طلبانه و مورد انتظار Physint را به صورت انحصاری برای پلی‌استیشن بسازند، تصمیمات غلط سونی باعث شد تا کوجیما به تیم رقیب ژاپنی‌ها، یعنی ایکس باکس بپیوندد.

به گفته کوجیما، مدیران پلی‌استیشن چند ماه پیش تمام وعده‌های پیشینشان را پس گرفته و گفته بودند که دیگر هیچ حمایت مالی از پروژه Physint نخواهند کرد. در نتیجه این خلف وعده، کوجیما با یک ناشر جدید برای پشتیبانی از بازی جدیدش وارد همکاری شد؛ یعنی ایکس باکس. از آنجا که هیدئو کوجیما یک چهره شناخته شده در صنعت بازی بوده و گیمرها از سراسر دنیا طرفدار بازی‌های او هستند، ترک پلی‌استیشن توسط او و پیوستنش به تیم رقیب، مانند بمب در رسانه‌های سرگرمی صدا کرد.

جمع‌ بندی

هنوز برای نتیجه‌گیری خیلی زود است اما پیش‌بینی این موضوع کار دشواری نیست که اگر سونی به مسیر فعلی‌اش ادامه دهد، آینده پلی استیشن چندان جالب نخواهد بود. این کمپانی هم‌اکنون در حال طی کردن پله‌های اولیه سقوط است اما هنوز امید وجود دارد. همانطور که دیوید جفی (خالق گاد آو وار) گفته، پلی‌استیشن نیاز به تغییر رویکرد خود دارد و یکی از اولین قدم‌ها برای این کار و بازگشت به مسیر درست سابق، می‌تواند اخراج برخی از مدیران ناکارآمد این برند مثل هرمن هالست و هیدکی نیشینو باشد. این دو رئیس فعلی استودیوهای پلی‌استیشن ثابت کرده‌اند که ترکیب ناکارآمدی برای هدایت بخش گیمینگ سونی هستند و نمی‌توان برای اوج‌گیری دوباره این برند به آن‌ها اطمینان کرد.

علاوه بر این، اقدامات دیگری نیز وجود دارد که می‌تواند پلی‌استیشن را تا قبل از بدتر شدن اوضاع، نجات دهد. این شرکت می‌تواند از تصمیمات منفور قبلی خود کوتاه بیاید و بار دیگر حرف طرفدارانش را با آغوش باز قبول کند. یک نمونه برای این موضوع، می‌تواند صرف نظر کردن از عدم پشتیبانی از دیسک‌های فیزیکی بازی باشد که جنجال زیادی آفریده. باید صبر کرد و دید که آیا ژاپنی‌ها از خر شیطان پایین می‌آیند یا اینکه همچنان با قدرت به خودزنی ادامه می‌دهند. شما هم می‌توانید نظرات ارزشمند خود درباره عملکرد سونی و آینده  پلی استیشن را از طریق بخش کامنت‌ها با ما و سایر بازیکنان به اشتراک بگذارید.